Iz stare strane štampe: 1934. O snimanju filma "Braća po krvi - Bošnjaci"

 

U njemačkom časopisu “Mein Film” , Heft 459, iz 1934. godine objavljen je tekst pod naslovom: “Willy Eichberger -Romantische Filmreise”, “Willy Eischberger - Romantično filmsko putovanje”, o glumcu koji je igrao glavnu ulogu o već poznatom nam filmu “Blutsbrüder – Bosniaken”, "Braća po krvi - Bošnjaci", ili “Bosnische Symphonie”, "Bosanska simfonija", kako se filom zvao u Austriji..

Film o Bošnjacima koji nikad nije prikazan u Bosni i Hercegovini

U Evropi se 1934. godine pojavljuje film njemačkog režisera J. A. Hübler-Kahle. Film je bio jedan od prvih tonskih filmova u Evropi. A za nas je veoma važan zbog svog imena „Blutsbrüder Bosniaken“.
Film je u prevodu na naš jezik nosio ime „Braća po krvi, Bošnjaci“, a u Austriji je prikazivan pod nazivom „Bosniaken bosnische symfonie“ ili „Bošnjaci bosanska simfonija.“
Radi se o epkoj priči o ljubavi, časti, rivalstvu i pobratimstvu, zakonima patrijarhalne sredine i zakonima srca. Posebno je interesantno da je mjesto dešavanja radnje u filmu, Hercegovina i Stolac, gdje su snimane skoro sve vanjske scene filma. Film je tonski, dakle kao takav stoji relativno rano u povijesti tonskog filma. Sam film govori o ljubavi Mirka i lijepe Mare, te ljubomori Mirkovog pobratima Gojka, zaljubljenog u Maru.
Prema starim izvještajima sa njemačkog filmportala, film je punio ne samo dvorane u Trećem rajhu već i dvorane širom Evrope. Posebno je bio gledan u Njemačkoj, Austriji, Mađarskoj, Češkoj, Belgiji, i Francuskoj. Ne postoje podaci o prikazivanju ovog filma kod nas, jer je pripadao kinematografiji Trećeg rajha, te su ga tadašnje južnoslavenske vlasti strogo zabranile, i na taj način nisu dozvolili, da se prisjetimo našeg slavnog imena Bošnjak.

„Braća po krvi – Bosanska simfonija“: Njemački film iz 1934. godine

“Prema starim izvještajima sa njemačkog filmportala, film je punio dvorane širom Evrope. Posebno je bio gledan u Njemačkoj, Austriji, Mađarskoj i Češkoj. Ne postoje podaci o prikazivanju ovog filma kod nas, jer je pripadao kinematografiji Trećeg rajha.

U periodu do početka Drugog svjetskog rata na tlu Jugoslavije, pored mnogih inostranih filmova koji su djelimično snimani u Bosni i Hercegovini, realizovano je i nekoliko ostvarenja sa bosanskohercegovačkom tematikom. Poznata su dva nijema filma – „Vila od Neretve“ i „Kopač blaga od Blagaja.“

U Evropi se 1929. godine pojavljuje tonski film. Film njemačkog režisera J. A. Hübler-Kahle Blutsbrüder ( Bosniaken) iz 1935. godine epska je priča o ljubavi i časti, rivalstvu i pobratimstvu, zakonima patrijarhalne sredine i zakonima srca. Pojedine scene snimane su tokom 1934. godine u Sarajevu, Mostaru, Stocu kao i filmskim ateljeima u Berlinu. Film je tonski, dakle kao takav stoji relativno rano u povijesti tonskog filma.

Film je u prevodu na naš jezik nosio ime „Braća po krvi – Bosanska simfonija“, a u Austriji je prikazivan pod nazivom „Bosniaken – Bosnische symfonie“ (Bošnjaci – bosanska simfonija). Film je režirao najpoznatiji njemački režiser onog vremena J.A. Hübler-Kahla, sa najpoznatijim glumacima: Brigitte Horney, Carl Esmond i Attila Hörbiger. Za nas je posebno interesantno da je mjesto dešavanja radnje u filmu, Hercegovina i Stolac, gdje su snimane sve vanjske scene filma.

Prilozi: fotografije iz filma

priredili: Armin Džabirov, Tibor Vrančić, Smail Špago

(NovaSloboda.ba)

Bosniaken - isječak iz filma,  Stolaclook, youtube, 2014.

Dijelovi iz filma, u trajanju 6:07 minuta, koji su snimani u Stocu, mogu se pogledati na youtube kanalu "stolaclook".

Link za video: https://youtu.be/YRvLVZphrSs

Podaci o filmu:

Naziv filma: Blustbruder,Bosniaken, Bosnische Symphonie, O mitros kai i maro Režija: J. A. HUBLER-KAHLA

Godina: 1935 Trajanje: 78 min

Glumci: WILLI EICHBERGER (CARL ESMOND ) - MIRKO, BRIGITTE HORNEY-MARA, ATTILA HORBIGER-GOJAN, WILLI SCHUR-GASCHO, FRIEDRICH GNASS,SOPHIE OTTO, ANNA VON PALEN, ERNA HEINRICH, JOSEF REITHOFER, HERMANN MAYER-FALKOW

Mjesto snimanja: Stolac (Jugoslavia), Bosna i Hercegovina i Dalmacija

Snimatelj: GEORG MUSCHNER, PAUL RISCHKE

Muzika: WILLY SCHMIDT-GENTNER

Proizvodnja: ALKA -FILM GmBH (Berlin), Njemačka

Izvori određenih podataka koji se navode u videu: "Hrvatski filmski ljetopis" - Zagreb 52/2007 ,web stranica - www.filmportal.de

(spagos)

Nevjerovatne priče iza poznatih fotografija (3)

 Kažu da slika govori više od hiljadu reči. Ali da li ste se ikada zapitali kako je određena fotografija snimljena i zašto? Ko je osoba koja je stajala iza objektiva? Neke od najpoznatijih i legendarnih fotografija bilježe važne događaje u svjetskoj istoriji koji bi inače mogli biti izgubljeni. Osim poruka koje prenose, fotografije često imaju i onu drugu priču.

Spremni da pogledate dalje od objektiva? Krenite kroz neke nevjerovatne priče iza poznatih fotografija.

Djevojčica prelja, 1908.
Slika prikazuje djevojčicu, radnicu Sadie Pfeifer 1908. godine. Fotografisao ju je Lewis Hine kako radi pored teške mašine u fabrici pamuka u Južnoj Karolini. Hine je dobio zadatak od Nacionalnog komiteta za dečiji rad da dokumentuje nezakonito zapošljavanje dece. Njegov rad je jedan od prvih primjera kako fotografija pomaže kod donošenja društvenih promjena.

Adolf Hitler u masi, 1914.
Nemački fotograf Hajnrih Hofman je 2. avgusta 1914. godine slučajno fotografisao mladog Adolfa Hitlera usred velike gomile ljudi okupljenih na minhenskom Odeonsplatzu tokom mitinga podrške ratu protiv Rusije. Fotografija je postala popularna nacistička propagandna slika, pojavljujući se s natpisima kao što su "Adolf Hitler: Čovjek iz naroda" i reprodukovana je u brojnim prilikama u novinama, političkim pamfletima, biografijama i školskim knjigama.

"Pauza za ručak na neboderu", 1932.
Snimljeno 20. septembra 1932. godine, najvjerovatnije od strane Charlesa C. Ebbetsa tokom izgradnje zgrade RCA (dio Rockefeller centra) u New Yorku, “Lunch atop a Skyscraper”, "Pauza za ručak na neboderu" prikazuje 11 građevinskih radnika koji sjede na 800 stopa (260 m) iznad zemlje na čeličnoj gredi za vrijeme pauze za ručak. Decenijama kasnije, New York Post nazvao je sliku "najpoznatijom slikom pauze za ručak u istoriji Njujorka" i pokušao da identifikuje muškarce na slici.

(msn)

(spagos)

Nevjerovatne priče iza poznatih fotografija (2)

 Kažu da slika govori više od hiljadu reči. Ali da li ste se ikada zapitali kako je određena fotografija snimljena i zašto? Ko je osoba koja je stajala iza objektiva? Neke od najpoznatijih i legendarnih fotografija bilježe važne događaje u svjetskoj istoriji koji bi inače mogli biti izgubljeni. Osim poruka koje prenose, fotografije često imaju i onu drugu priču.

Spremni da pogledate dalje od objektiva? Krenite kroz neke nevjerovatne priče iza poznatih fotografija.

Artiljerci iz jedinice D, 5. artiljerija SAD, 1862.
Američki građanski rat smatra se prvim velikim sukobom koji je detaljno fotografisan. Među neustrašivim fotografima koji su snimili ovu klanicu bili su Mathew Brady, Alexander Gardner i Timothy O'Sullivan, koji je snimio ovu sliku artiljerijske jedinice u Fredericksburgu u decembru 1862. Snimak je napravljen kada je teška artiljerija krenula u akciju i on je morao brzo da skloni svoj kamion sa opremom sa linije vatre.

Prva transkontinentalna pruga, 1869.
Dana 10. maja 1869. godine, američki fotograf Andrew Russell snimio je istorijski trenutak koji je označio važan razvoj u američkoj ekspanziji, svojom slikom povezanosti istočne i zapadne obale željezničkom prugom. Ubrzo nakon toga, putnici na zapad više nisu morali da putuju na dugo i opasno putovanje u kočijama na četiri točka.

Prvi let aviona braće Rajt, 1903.
Wright Flyer je bila prva letjelica na svijetu s ljudskim pilotiranjem koja je bila teža od zraka. Njegov prvi let zabilježen je na ovoj istorijskoj slici snimljenoj 17. decembra 1903. u Kitty Hawku, Sjeverna Karolina. Orville Wright je upravljao avionom dok je njegov brat Wilber bio posmatrač. Snimku je napravio fotograf američke vladine agencije John T. Daniels.

(msn)

(spagos)

Nevjerovatne priče iza poznatih fotografija (1)

 Kažu da slika govori više od hiljadu reči. Ali da li ste se ikada zapitali kako je određena fotografija snimljena i zašto? Ko je osoba koja je stajala iza objektiva? Neke od najpoznatijih i legendarnih fotografija bilježe važne događaje u svjetskoj istoriji koji bi inače mogli biti izgubljeni. Osim poruka koje prenose, fotografije često imaju i onu drugu priču.

Spremni da pogledate dalje od objektiva? Krenite kroz neke nevjerovatne priče iza poznatih fotografija.

Pogled sa prozora Le Grasa, 1827.
Francuski izumitelj Nicephore Niépce zaslužan je za najstariju sačuvanu fotografiju snimljenu fotoaparatom, koja prikazuje pogled kroz njegov prozor na Saint-Loup-de-Varennes, snimljenu 1827. godine nakon ekspozicije od oko osam sati. Niépce je općenito zaslužan za to što je prvi izumio proces za izradu trajnih fotografija.

Boulevard du Temple, Pariz, 1839.
Pogledajte pažljivo ovu fotografiju Louisa Jacquesa Mandé Daguerrea, jednog od velikih pionira fotografije. Boulevard du Temple bi trebao biti zauzet kočijama, konjima i pješacima. I jeste. Ali ništa što se brzo kreće nije snimljeno na fotografskoj ploči, jer je za prikaz slike potrebno veoma dugo vrijeme ekspozicije. Međutim, u donjem lijevom dijelu slike može se vidjeti čovjek kako mu glancaju čizme dok stoji mirno. Ova poznata pariška ulična scena je tako prva poznata fotografija koja prikazuje ljudsko biće.

Pogled na Pariz iz zraka, 1853.
Francuski fotograf Gaspard Félix Tournachon, poznatiji kao Nadar, bio je prva osoba koja je napravila fotografije iz zraka. Godine 1853. snimio je seriju pogleda na Pariz sa visine od 520 m iz balona, koji je bio konpcem zavezan za zemlju.

(msn)

(spagos)

Iz stare štampe – Otvoren Radnički dom u Mostaru, 1934. godine

U listu “Vreme” od 8. oktobra 1934. godine objavljen je tekst o svečanom otvorenju Radnikog doma u Mostaru:

“ Na najsvečaniji način osvećen je Radnički dom u Mostaru. Osvećenju je prisustvovalo i radničko društvo “Proleter” iz Sarajeva sa kompletnom muzikom i pevačkom i diletantskom sekcijom, koja je posle osvećenja doma uveče priredila uspelu zabavu”

(osvećenje – svećano otvorenje, diletanti – amateri, op.prir.)

O Radničkom domu je u knjizi Mostarski leksikon pisao Tibor Vrančić:

Radnički dom.

Južno od zgrade stare općine, na uglu Glavne i Hasanagića ulice, nekada se nalazio Radnički dom, objekt s velikom salom i baštom. Iz knjiga Karla Drage Miletića saznajemo da je 1895. g. zgradu kupio Miho Doder, sin pokojnog Gjure. Vremenom je u zgradi otvorena radionica za izradu aluminijskog posuđa. Nakon smrti Mihe zgrada se 1927. g. preuređuje za nove vlasnike Ahmeta i Šefku Komadinu. Nedugo nakon toga, 1933. g. zgradu je otkupila Radnička komora iz Sarajeva i ubrzo je pod nazivom Radnički dom postala centar okupljanja radništva Mostara. U sali zgrade davale su se filmske i kazališne predstave. U godinama prije rata iz devedesetih, u zgradi je bilo smješteno Općinsko vijeće saveza sondikata, a sala je pored potreba Sindikalnog vijeća korištena i za konferencije Socijalističkog saveza radnog naroda, za održavanje različitih seminara, simpozija i sličnih manifestacija. Jedno vrijeme, nakon rata, u prizemlju zgrade bila je smještena uprava fudbalskog kluba Velež.

(iz knjige “Mostarski leksikon, Tbor Vrančić, 2020.

prilog: fotografije Radnički dom, 1950-tih Anton Zimolo, Muzej Hercegovine, 1979. list Sloboda, i 2022. AbrašMedia

priredili: Armin Džabirov, Tibor Vrančić, Smail Špago

(NovaSloboda.ba)

Šetnja kroz Mostar i njegovu historiju – Mrtvara, uz tridesetogodišnjicu jedne fotografije

 

(tekst koji slijedi objavljen je na facebooku dana 5. maja 2023. godine, autor je Ahmet Kurt)

Ratni fotografi i snimatelji, pored novinara, od kojih su mnogi izgubili živote, imaju velike zasluge da se istina o agresiji na Bosnu i Hercegovinu 1992‒1996. godine proširila. Gornjoj slici belgijskog fotografa Laurenta van Der Stockta ne treba komentar. Žena, sleđena u očekivanju sljedeće eksplozije granate, prolazi pored jedne od improvizovanih mrtvačnica pred kojom leži spremno petnaestak mrtvačkih sanduka napravljenih od već korištenih dasaka, skinutih ko zna gdje. Već noćas u sanducima će ležati njeni ubijeni sugrađani, možda i ona sama?

Tragom fotografije došao som na isto mjesto gdje je gornja slika, 1993. godine, snimljena za vrijeme uništavanja grada i ubijanja njegovih građana od strane jedinica HVO-a uz podršku regularne hrvatske vojske. Eminu Muhović, tihu i staloženu ženu, majku dviju kćerka, zamolio da je fotografišem na istom mjestu. Sa donje slike vidimo da je u nekadašnjoj mrtvačnici danas slastičarnica “Slatka Ćoša” koju okolni stanovnici i dalje zovu mrtvara.

Eminin muž Idriz u vrijeme napada Hrvatske vojske i HVO-a na Mostar, koji je počeo 9. maja 1993. godine, se našao u zapadnom dijelu grada, gdje uhvaćen i zatvoren u logor Heliodrom u kojem je proveo osam mjeseci. Kada je fotografisana 1993. godine Emina je išla iz svoje kuće u sokaku, Pere Lažetića, pa sokakom Braće Trbonja, sve uz zidove kućā, držeći se zaklona. Na Titovoj ulici, južno od Higijenskog zavoda, nalazila se auto-cisterna iz koje su stanovnici sipali vodu. U korpi za samoposluge, koja je, ko zna kako, bila zajedničko vlasništvo više domaćinstava u njenom komšiluku, Emina gura tri bidona vode.

Ponekad, se suština tragičnih događaja najbolje ogleda u banalnim sitnicama i naizgled beznačajnim podacima. Želio sam znati ko je u tom ratnom vihoru pravio mrtvačke tabute/sanduke sa slike i gdje su nabavljali daske, očito već ranije korištene. Mustafa-Muna Gozo je bio vođe grupe od desetak ljudi, sa zadatkom da, između ostalih poslova, obezbijede materijal potreban za dostojan ukop ubijenih stanovnika Mostara. Od ove grupe kasnije se formiralo komunalno preduzeće KOMOS.

“Koga to još danas interesuje!” - umorni osmijeh preleti preko Muninog lica.

Za mrtvačnicu je izabran ovaj grubo završeni poslovni prostor sa podrumom u kojem se vjersko opremanje mrtvih odvijalo u relativnoj sigurnosti od eksplozija granata. Prema Trbonjinom sokaku bio je mali podrumski prozor kroz koji se provlačio sanduk/tabut sa mrtvim tijelom. Sahrane su obavljane noću. Dženaze su klanjane u polurazrušenom Vakufskom dvoru (Modna kuća), kasnije u holu Narodnog pozorišta. Ratna bolnica je bila u Higijenskom zavodu, koji je tačno preko puta ovog objekta, tako da se preminuli ranjenici samo prenesu preko ulice. Mrtvi su direktno dovoženi u mrtvačnicu. Smrtne listove je najčešće potpisivao tada mladi ljekar Adis Muslibegović. Iz protokola Ratne bolnice u Higijenskom zavodu od 9. maja do kraja decembra 1993. godine, vidimo da je izdato 1.500 smrtnih listova, što je u prosjeku pet-šest mrtvih dnevno. Ovi podaci se odnose samo na prostor od sjevernog do južnog ulaska u grad (dužine oko 3 km).

Za prve poginule sahranjene oko spomenika pjesnika Osmana Đikića nije bilo materijala za izradu sanduka. Onda su pronašli i demontirali plastificirane bijele stalaže u “Jugobanci” u Fejićevoj ulici i od njih pravili tabute/sanduke. Kasnije su daske skidali u objektu pakeraja u predionici Đuro Salaj u Vrapčićima. Grupa ovih radnika je svakodnevno rizikovala vlastite živote, kako bi obezbijedili materijal za dostojan ukop svojih ubijenih sugrađana.

Iz bivših magazina hrane u kasarni Sjeverni logor, poskidali su stalaže od kojih su kovali mrtvačke sanduke. To je bila konačna upotreba dasaka, na kojima je sto godina ležalo brašno, krompir, makaroni i konzerve za vojnike, prvo, Österreichisch Ungarisches Militärwesen, pa Jugoslavenske kraljevske vojske, pa 1a Divisione alpina Taurinense, pa 7. SS Freiwilligen Gebirgs Division Prinz Eugen, pa onda, od 1945. godine, Jugoslavenske narodne armije, koja poslije četrdeset i sedam godina boravka u kasarni, kao zmija presvuće kožu, pa iz nje izađe kao Srpska vojska.

Na putu prema obližnjem Sjevernom logoru, gdje je smješten univerzitet Džemal Bijedić, pored mrtvare - danas slastičarnice - prođe vesela grupa studenata - svi rođeni poslije rata. Nadati se da oni nikad neće imati priliku pisati slična ratna sjećanja.

(Ahmet Kurt)

(komentar ispopd priloga na facebooku/20230505)

Divan tekst i hvala puno.

Baš sam ga sa sjećanjem pročitao. Jer i ja ponesto znam, svjedok sam ratnog dešavanja.

Moja "ratna baza" je bila u podrumu "oslobođenja" do kina Zvijezda. Tačno je da nove generacije ne znaju ni za slastičarnu – mrtvaru, ni za majstore za mrtvačke sanduke.

Jedne prilike kad sam naišao pored Narodnog pozorišta, ugledam dva majstora kuju tabute. Dva moja dobra prijatelja iz SOKO dana. Obradovali smo se susretu, nenadano. Velemejstori svog zanata Sabahudin Saba Čučak i Remzo Maksumic Oni su jedni od tih majstora koji su od rašalovane daske pravili tabute. Oba su rahmetli. Saba puno prije, a Remzo, brat moj, prošle godine preselio.

Dženaze su se klanjale tačno kako ste opisali, Na ulici kod "modne kuce" tabuti se spuste na zemlju. Neko bi predvodio dženazu. A bio sam prisutan par puta gdje bilo do 8 tabuta isto veče.

Dženaze su bile u prvi akšam, prisutno bi bilo do 12-15 ljudi boraca. A onda bi mrtvi bili pokopani na Šehitluke. Ja sam klanjao dženazu, a nisam znao koje sve na tabutima.

Bila je tad muk i tišina, nije bilo plača, Smrt je bila dio svakodnevice. Vjerovatno je svak razmišljao kao i ja u tom trenutku, da sutra možemo biti mi na tabutu. U mrtvari je do pogibije radio albanac Agim šok, zaboravio sam prezime, On je ukopan kod Osmana Đikića harem. Ima sina, Ali, sada odraslog čovjeka. Agim je opsluživao sve mrtvace, do pogibije kod Higijenskog od granate hv i hvo.

(Nijazz Ninoo)

(spagos)

Đurđevdan je/Ederlezi

 

Romi danas slave Đurđevdan, jedan od najvećih praznika koji iz duge tradicije ovog naroda simbolizira dolazak proljeća.

Praznik je radosti i veselja, a ispunjen je i brojnim običajima.

Đurđevdan je veliki praznik za sve Rome iz bivše Jugoslavije i Balkana, bez obzira na religijsku grupu kojoj pripadaju, kojeg oni zovu na romskom Ederlezi (Herdeljez, Hıdırellez).

Đurđevdan Romi slave kao dolazak proljeća, i to je za njih veliki praznik. Na taj dan ukrašavaju kuće cvijećem i rascvjetalim grančicama. Čitav dan se pleše i pjeva uz janjetinu s ražnja. U prošlosti je Đurđevdan označavao kraj hladnih dana, vrijeme za Rome da sa svojim čergama ponovno krenu na dalek put.

Danas je to praznik radosti, prepun simbolike. Cvijeće za plodnost i rađanje. Voda za brisanje grijeha i novi početak. Vatra za bolje dane.

Svima koji slave, nek je sa srećom.

(spagos)